به محتوای اصلی بروید

پاره‌کردن بافت اجتماعی جوامع سنتی با قیچی ارزش‌های مدرن

پاره‌کردن بافت اجتماعی جوامع سنتی با قیچی ارزش‌های مدرن
Photo by Olga Ferina on Unsplash

در سال ۱۹۱۸ و زمانی که انگلیسی‌ها کنترل فلسطین را در دست داشتند، به نام حفاظت از صلح و ایجاد احترام متقابل میان ادیان مختلف، قانونی را اجرایی کردند که بر اساس آن مسجد بیت المقدس در هر روز هفته فقط مختص یکی از ادیان بود. بنابر این قانون یک روز فقط مسلمانان، روز دیگر فقط مسیحیان و روزی دیگر فقط یهودیان اجازه استفاده از فضای مسجد را داشتند.

به گفته منیر فاشح (محقق فلسطینی)، اجرایی کردن این قانون سرآغاز پاره‌کردن بافت اجتماعی تکثر‌گرای فلسطین بود، بافتی که طی قرن‌ها و به صورت طبیعی در جهت حمایت از همزیستی ادیان مختلف رشد کرده‌ بود. اگر چه گاه و بی گاه و به صورت تصادفی درگیری‌هایی بین مردمان ادیان مختلف پیش می‌آمد، اما این درگیری‌ها جزوی از زندگی طبیعی بود و به رشد اجتماعی و ظرفیت‌سازی برای همزیستی بیشتر کمک می‌کرد.

این داستان به یکی از کارکرد‌های زیرین و عمیق استعمار اشاره دارد که امروزه هم با ظرافت و قدرت در حال تأثیر‌گذاری بر روی فرهنگ‌هایی است که ارزش‌های سنتی خود را کمابیش حفظ کرده‌اند. به عنوان مثال توجه کنید به سه‌گانه‌ی آزادی-حقوق فردی-برابری که مانند قیچی تیزی برای پاره‌کردن بافت اجتماعی سنتی و نیز سیستم ایمنی ذهنی افراد استفاده می‌شود. با یک نگاه سطحی، منطقی و انسانگرایانه، نه تنها هیچ اشکالی در این سه‌گانه ارزشی نمی‌توان یافت، بلکه به راحتی متقائد می‌شویم که جایگاهش باید روی تخت طاووس ارزش‌های جهان‌شمول باشد. اما با توجه به خواستگاه اصلی این سه‌گانه که جهان‌بینی مدرن است  و در نتیجه متلاشی کردن دریافت ما از یک حقیقت قدسی به هزار‌پاره‌ای از حقایق خُرد بوجود می‌آید، و نیز نحوه بکارگیری آین سه‌گانه، کارکردی قیچی‌گونه به آن می‌دهد که به راحتی قابل دیدن نیست و تأثیر مخرب و دراز مدت آن نیز به سادگی قابل محاسبه نیست.


منبع الهام